دستاوردهای سال 2016 میلادی برای ایران: ایالات متحده آمریکا، اروپا، روسیه

Iran.ru

07.01.17

توازن قدرت در خاورمیانه در حال تغییر می باشد و چنانچه به نظر می رسد نه تنها تغییر شرایط به ضرر ایران نیست بلکه برعکس. تمایلات تهران مبنی بر اعمال نقش قدرت بزرگ و تاثیرگذار منطقه به حقیقت می پیوندد. سال 2016 میلادی را می توان سال کاملا موفقیت آمیزی برای سیاست و اقتصاد ایران در نظر گرفت. آژانس بین المللی انرژی هسته ای در آغاز سال اعلام کرد که ایران به تمامی تعهدات خود در چارچوب برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) عمل کرده است. پس از اعلام گزارش در ماه ژانویه، تسهیل تحریم ها در خصوص ایران آغاز شد و محاصره نفتی پایان یافت. فشار ها بر کشور کاهش پیدا کرد اما تغییرات مثبت حاصل از اعمال قرارداد هسته ای مطابق انتظار ایرانی ها صورت نگرفت. جنگ ادامه پیدا می کند، جمهوری اسلامی با چه کسی می جنگد و ترجیح می دهد با چه کسی روابط دوستانه ای داشته باشد.

تحریم های ایالات متحده آمریکا ادامه دارند و هم اکنون باعث آزار خود آمریکایی ها شده است

ایران از روشی که ایالات متحده به تعهدات خود در خصوص قرارداد هسته ای عمل می کند، رضایت ندارد. در آستانه سال 2017 میلادی واشنگتن قانون تحریم علیه ایران را 10 سال دیگر تمدید کرد (“سند تحریم علیه ایران”). این سند بدون امضای رئیس جمهور آمریکا به اجرا درآمد. باراک اوباما مطابق قوانین 10 روز فرصت داشت که این سند را امضا کند و یا با استفاده از حقوق خود، آن را وتو کند، اما او ترجیح داد که هیچ کاری درباره این سند انجام ندهد که در نتیجه آن سند به صورت خودکار به اجرا درآمد. سخنان جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا که اعلام کرد این قانون هیچ مغایرتی با توافقنامه هسته ای ندارد و مفاد آن شرکت های خارجی را از انجام تجارت با جمهوری اسلامی محدود نمی کنند، تنها از روی سنجیده روی سیاسی در حمایت از اوبامای ترسو بود که به راحتی از تصمیمات خود در خصوص ایران عقب نشینی کرده بود.   

هرچند از رئیس جمهور ناکام که به صورت شرم آوری در حال ترک کاخ سفید است، انتظار جهت گیری مردانه ای نمیتوان داشت. در ماه نوامبر سال جاری، تحریم های یک جانبه ایالات متحده آمریکا علیه ایران که 37 سال پیش اعمال شده بودند، توسط آن ها یک سال دیگر نیز تمدید شد. اوباما در آن زمان توضیح داد که تصمیم گرفته است که دستور اجرایی ریاست جمهوری مورخ 14 نوامبر سال 1979 میلادی را به قوت خود باقی بگذارد. یادآور می شویم که جیمی کارتر این تصمیم را در پاسخ به دستگیری گروگان های آمریکایی در سفارت ایالات متحده آمریکا در تهران در آغاز دوره شکل گیری جمهوری اسلامی اتخاذ کرد. چنانچه واضح است، با تمدید ”وضعیت اضطراری”، حکومت ایالات متحده حداقل یک سال دیگر از مواجهه با تهران خودداری می کند. بدین ترتیب میراث ایران را رئیس جمهور منتخب، دونالد ترامپ به ارث برده است.

هرگونه تقویت اقتصادی ایران به ناچار به قدرت نظامی تبدیل می شود که از نظر جمعیت نخبه آن، تضمین امنیت ملی و ابزاری برای گسترش خارجی می باشد. کارشناسان معتقدند که مهم ترین مسئله واشنگتن بازگرداندن ایران به رژیم سکولاری می باشد که تا قبل از سال 1979 میلادی وجود داشت. بنابراین آزادسازی جمهوری اسلامی ایران از هرگونه تحریم از نظر ایالات متحده آمریکا بسیار نامناسب محسوب می شود و به عنوان نشانه ای از ضعف در نظر گرفته می شود.

اگرچه ترامپ قول داده است که آمریکا را از ”کلانتر تمام دنیا” بودن، دخالت در امور سایر کشور ها و ایجاد هرج و مرج باز دارد، اما او هم هیچگونه همدردی نسبت به ایران ندارد. ترامپ از دورنمای خروج یک جانبه ایالات متحده امریکا از قرارداد هسته ای با ایران سخن می گوید. او توافقنامه را ”مایه ننگ”‌ و آمریکایی هایی که آن را امضا کرده اند را ”افراد احمقی” خوانده است. اما این موضوع منجر به لغو قرارداد برنامه هسته ای ایران نخواهد شد، همچنین در حال حاضر دولت ترامپ توافقنامه ای را قبول نمی کند. بازبینی شرایط توافق آمریکا در خصوص لغو تحریم های ضد ایران غیرقابل اجتناب می باشد. تهران باید آماده این موضوع باشد که ترامپ درخواست های جدیدی را اعمال خواهد کرد که بواسطه آن احتمالا سود بیشتری عاید تجارت شرکت های خصوصی ایالات متحده آمریکا شود.  

 همچنین بحث جدیدی وجود دارد که در آن مسائل مربوط به برنامه هسته ای جمهوری اسلامی ایران در رده دوم اهمیت قرار می گیرند (آژانس بین المللی انرژی هسته ای شکایتی علیه ایران ندارد) و لغو محدودیت های سیاسی ایران در خصوص اجازه ورود آمریکایی ها به بازارهای خود از جمله حوزه نفت و گاز در اولویت قرار می گیرد. شرکت های آمریکایی به علت عدم استفاده از فرصت ایجاد روابط اقتصادی با ایران دچار زیان خواهند شد.   

این موضوع که غول های اروپایی از جمله Total  و Royal Dutch Shell خرید نفت ایران را مونوپل  می کنند (در انحصار خود قرار می دهند) و از این طریق سودهای میلیاردی می برند، ترامپ را خشمگین می کند. همچنین علی رغم قول ترامپ مبنی بر لغو قرارداد هسته ای با تهران،  Royal Dutch Shell همانند Total، قراردادی را با شرکت ملی نفت ایران در خصوص اکتشاف میدان نفتی منعقد کرد. ارزش هر کدام از این قرارداد ها 4-5 میلیارد دلار آمریکا می باشد. بدون تردید، این اتفاق به منزله پیروزی اقتصاد ایران و دستیابی به همکاری اقتصادی همه جانبه با اروپا می باشد.  

اروپا قصد دارد بدون در نظر گرفتن موانع ایالات متحده آمریکا به ایران بازگردد

اتحادیه اروپا، به تیم ترامپ در خصوص آغاز مخالفت با تهران از طریق تحریم ها هشدار می دهد، زیرا از نظر بروکسل این عمل می تواند منجر به تخریب توافقنامه هسته ای ایران شود. اتحادیه اروپا برنامه جدید در زمینه اعمال فشار بین المللی بر ایران را به سختی حمایت می کند. سال 2016 میلادی نشان داد که در شرایط فعلی، تحریم های اقتصادی جدید علیه ایران محکوم به شکست هستند. جمهوری اسلامی ایران بر خلاف ایالات متحده آمریکا به تمامی شرایط قرارداد عمل می کند.

مذاکرات پرونده هسته ای ایران در سال 2004 میلادی پس از اینکه کشورهای غربی تهران را به پیشبرد ”برنامه نظامی هسته ای سری” متهم کردند، آغاز شد. مذاکرات با ایران از سال 2006 میلادی توسط ”گروه 5+1” انجام شد (پنج عضو ثابت شورای امنیت سازمان ملل متحد و آلمان) . پس از نه سال در تاریخ 14 ژوئیه سال 2015 میلادی در وین برنامه جامع اقدام مشترک درباره برنامه هسته ای ایران به صورت نهایی مورد توافق قرار گرفت و پس از نیم سال سازمان ملل متحد، ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا محدودیت های اقتصادی و مالی در خصوص ایران را لغو کردند. علی رغم اینکه هنوز احکام تحریم های آمریکا کاملا لغو نشده اند و فقط متوقف شده اند، اروپا تمایل ندارد که به نقطه صفر مذاکرات چندین ساله خود با ایران برگردد.

اروپا نه تنها اعتراض دارد بلکه سعی می کند بر روند اتفاقات تاثیر بگذارد. در چند هفته اخیر چند هیئت اروپایی به ایالات متحده آمریکا سفر کردند و با نمایندگان تیم ترامپ و سپهبد مایکل فیلین که رئیس جمهور آینده به او پیشنهاد مقام مشاور مسائل امنیتی را داده است، دیدار کردند. در طی این دیدارها، مقام های اروپایی ابراز نگرانی کشورهای اتحادیه اروپا از حفظ قرارداد با ایران را اعلام داشتند. علاوه بر آن، هیئت های مذکور با اعضای کنگره و جمهوری خواهان که لحن دشمنانه ای با تهران دارند نیز ملاقات کردند.  

اتحادیه اروپا هشدار می دهد که چنانچه ترامپ قصد لغو قرارداد هسته ای با ایران را داشته باشد، این موضوع اشتباه بزرگ با عواقب طولانی مدتی خواهد بود. ایران برای بار دوم بر سر مذاکرات در قالب گروه ”5+1” حاضر نخواهد شد و می تواند به صورت کامل تحقیقات هسته ای خود را بدون احتساب درخواست های آژانس بین المللی انرژی هسته ای از سر بگیرد و در نهایت ترجیحات اقتصادی اروپا که شرکت های اروپایی برای استفاده از آن عجله داشتند را نادیده بگیرد. برای نمونه قرارداد شرکت ایرباس جهت عرضه 100 BC که در تاریخ 22 دسامبر به امضا رسیده است، به تنهایی 18-20 میلیارد دلار ارزش دارد. فراموش نخواهیم کرد که علی رغم نیاز شدید ایران برای هواپیماهای مسافربری، تهران زمانی این درخواست را در بازار مطرح کرد که شرکت ایرباس با کاهش حجم خرید مواجه بود و به شدت به سفارش های درازمدت نیاز داشت.  

اتفاقی نیست که تاثیر تحریم های اروپا سریع تر از تاثیر تحریم های ایالات متحده آمریکا سبب تضعیف می شود. اروپا متوجه این موضوع هست که از لحاظ سهولت انجام تجارت، شاید ایران بزرگترین بازار جدید در اقتصاد دنیای امروز باشد. اکثریت حوزه های اقتصاد ایران نیازمند نوسازی هستند و ذخایر نفت و گاز در جمهوری اسلامی ایران نه تنها از عوامل اصلی رشد اقتصادی کشور می باشند، بلکه در جای خود تضمین قابل اعتمادی برای سرمایه گذاری در ایران هستند. احتمالا به همین دلیل است که وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران مشکلی در داشتن ارتباط با شرکای اروپایی در خصوص انتخاب ترامپ به عنوان رئیس جمهور منتخب نمی بیند. شرکت های اروپایی که مایل به فعالیت در حوزه نفت و گاز ایران هستند نیز هنوز از تهدیدهای رئیس جمهور منتخب ایالات متحده آمریکا نترسیده اند. حداقل تجارت اروپا بدون مقاومت از ایران صرف نظر نخواهد کرد.

ایران و روسیه روابط ده سال آینده خود رابرنامه ریزی می کنند

حتی استفاده کوتاه مدت روسیه از پایگاه هوایی ”شهید نوژه” همدان در ایران در اوت سال 2016 میلادی به منظور بمباران کردن هدف های حمله در خاک سوریه، نشان از این است که روابط ایران و روسیه وارد دوره جدیدی شده اند. در تاریخ جمهوری اسلامی ایران در اختیار قراردادن زیر ساختارهای نظامی تحت فرمان دولت بیگانه سابقه نداشته است و هواپیماهای روسی در همدان اولین و تنها نمونه در این زمینه می باشد. تهران هیچگونه قراردادی با مسکو که امکان استفاده از این پایگاه را فراهم کند، امضا نکرده بود و در صورت درخواست روسیه حاضر است که دوباره این موضوع را بررسی کند.

با در نظر گرفتن عواقب لغو تحریم ها برای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در سال 2016 میلادی، بسیاری از کارشناسان پیش بینی کرده بودند که ایران به ناچار با غرب ارتباط برقرار خواهد کرد و به دنبال یافتن فرصتی برای پیشبرد گفتگو با روسیه نخواهد بود. در بدترین سناریوها ای طور در نظر گرفته شد که رهبری ایران در عرصه بین المللی موضع ضد روسیه خواهد گرفت. پس از گذشت یک سال می توان به قطعیت گفت که هیچ کدام از این پیش ببینی ها به وقوع نپیوستند.

مسکو و تهران گفتگوهای سیاسی منظمی درباره طیف گسترده ای از مسائل و نه فقط  در خصوص مسئله سوریه دارند. دستور کار بین المللی این روابط دوجانبه شامل عدم گسترش، خلع سلاح ، مبارزه با تروریست، جایگاه در آسیای مرکزی، خاور میانه، افغانستان، قفقاز، منطقه خزر و عراق می باشد. هرچند تا به امروز چنین تصور می شود که نقش اصلی در روابط دو کشور را جغرافیای سیاسی و نه اقتصاد ایفا می کند. در واقعیت نیز عدم تطابق مشخصی بین سطح روابط سیاسی و اقتصادی – تجاری وجود دارد. با این حال، همانطور که اتفاقات سال 2016 میلادی نشان می دهند، روسیه و ایران فقط محدود به جغرافیای سیاسی نیستند، بلکه همکاری متقابل سودمندی را در حوزه های اقتصادی – تجاری، علمی، فرهنگی و سایر زمینه ها گسترش می دهند.

گردش مالی کالا فیمابین ایران و روسیه در سال 2016 میلادی به میزان 67 درصد نسبت به سال گذشته آن که 1.3 میلیارد دلار بود، افزایش یافته است. پتانسیل بسیار بالاتری وجود دارد و دو کشور حاضرند که مشکلات موجود را حل کنند. در ماه دسامبر، روسیه و ایران نقشه راه همکاری در زمینه تجارت و صنعت برای سال 2016-2020 میلادی را به امضا رساندند. بیش از 70 پروژه مشخص در زمینه صنعت، مهندسی مکانیک و عرضه ابزار با تکنولوژی پیشرفته به توافق رسیده اند. تجارت روسیه تمایل زیادی برای بازارهای ایران دارد. در جلسه گذشته کمیسیون بین دولتی همکاری های اقتصادی و تجاری، 300 نماینده از شرکت های فعال در زمینه های انرژی، کشاورزی، امور بانکی، حمل و نقل، آموزش، اقتصاد جنگل و هوافضا در هیئت روسی حضور داشتند.

ایران هیچ گونه تبعیضی برای شرکت های روس قائل نمی شود که به شرکت های اروپایی اجازه داده دهد همکاری در زمینه نفت و گاز را مونوپل کنند. همکاری در حوزه انرژی بین ایران و روسیه در بازار نفت شتاب می گیرد. طرفین یادداشتی را در خصوص همکاری مشترک در زمینه نفت و انرژی به امضا رساندند. این سند شامل 23 بند است که شامل مفادی در زمینه اکتشاف، استخراج، طراحی میدان نفتی و عملیات مبادله ای می شود.

همچنین یادداشتی درباره تفاهم نامه متقابل ”گازپروم” و شرکت ملی گاز ایران به امضا رسیده است. این یادداشت، همکاری در زمینه اکتشاف، استخراج، تولید گاز مایع طبیعی، عرضه گاز لوله کشی از جمله به هند و همچنین انجام عملیات مبادله ای را در نظر می گیرد. این توافقنامه چارچوب کلی را مشخص می کند و پروژه های مشخص در سطح سازمانی توسط دو شرکت مورد بحث قرار خواهند گرفت. از جمله شرکت ”گازپروم” مذاکراتی را در زمینه شرکت در اکتشاف میدان گازی فرزاد در خلیج فارس انجام می دهد که حجم تولید فرضی آن برابر 10.3 میلیارد متر مکعب در سال می باشد. شرکت ”گازپروم نفت” نیز با توافقات مشابه قصد دارد در برنامه ریزی میدان های نفتی چشمه خوش و شانگوله شرکت نماید.

در نهایت قابل ذکر است که در تاریخ 10 سپتامبر سال 2016 میلادی مراسم بناگذاری اولین سنگ در ساخت نیروگاه اتمی ”بوشهر 2” برگزار شد. مطابق قرارداد ساخت 2 بلوک انرژی برنامه ریزی شده است. روسیه و ایران قرارداد ساخت 2 راکتور هسته ای به توان 1000 مگاوات را امضا کرده اند. یادآور می شویم که اجرای پروژه ”بوشهر 2” 10 سال زمان می برد و هزینه آن مطابق برآورد طرف ایرانی حدود 10 میلیارد دلار می باشد. عملیات مربوط به راه اندازی فیزیکی دومین بلوک انرژی نیروگاه هسته ای ”بوشهر” اکتبر سال 2024 میلادی در نظر گرفته شده است، همچنین عملیات مربوط به سومین بلوک انرژی مطابق برنامه در آوریل سال 2026 میلادی آغاز خواهد شد. اولین فنداسیون بلوک انرژی شماره 2 نیروگاه هسته ای ”بوشهر” در سومین فصل سال 2019 میلادی بتن ریزی خواهد شد که شروع حقیقی ساخت بلوک می باشد. چنانچه واضح است، دورنمای همکاری ایران و روسیه برای 10 سال آینده برنامه ریزی می شود.

جستجو

اشتراک

نوشتن به سردبیر

info@iran.ru
Page load: 0.23864 sec