درگذشت رفسنجانی – چالش برای سیستم سیاسی ایران

ک.جاولاخ

17.01.17

درگذشت رفسنجانی چالش برای سیستم سیاسی ایران 

     16 ژانویه 2017

 

حادثه مهم در آغاز سال میلادی 2017 در ایران، درگذشت رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ، رئیس جمهور اسبق و رئیس اسبق مجلس شورای اسلامی علی اکبر هاشمی رفسنجانی بوده است. او یکی از ارکان جمهوری اسلامی ایران بود ، نقش مهمی در شکل گیری بعد از انقلاب ایران ایفاءکرد و در زمره نزدیکان امام خمینی بنیان گذار و رهبر انقلاب اسلامی ایران قرار داشت.  او در غروب 8 ژانویه در اثر حمله قلبی در یکی از بیمارستانهای تهران  وفات یافت. دولت ایران بمدت 3 روز عزای عمومی اعلام کرد .

در روز بعد از این حادثه در مسجد جماران که در شمال پایتخت ایران قرار دارد روحانیون، نظامیان و سیاستمداران از جمله رئیس جمهور ایران حسن روحانی ، رئیس جمهور اسبق محمد خاتمی ، نوه امام خمینی حسن خمینی ، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح محمد باقری، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی علی جعفری و فرمانده سپاه برگزیده قدس قاسم سلیمانی برای احترام  به یاد و خاطره رفسنجانی حضور یافتند.

مراسم وداع با رفسنجانی در تاریخ 10 ژانویه و در دانشگاه تهران برگزار شد. در این مراسم همه مقامات بلند پایه جمهوری اسلامی ایران شرکت داشتند. نماز میّت و دعای تدفین توسط مقام معظم رهبری ایران (ایت الله )علی خامنه ای قرائت شد. جمعیتی بالغ بر 2 میلیون نفر برای وداع با رفسنجانی به خیابان ها آمدند و او را در کنار آرامگاه امام خمینی بخاک سپردند.

 

مراسم تدفین و سیاست

 

خبر در گذشت رفسنجانی با اندوه عمیق شخصیت های برگزیده سیاسی ایران مواجه شد. (ایت الله )علی خامنه ای در پیام خود خاطر نشان ساخت که « دوستی و همکاری بین آنها در طول 59 سال ادامه داشت و اختلاف نظر و اجتهادهای متفاوت در نحوه حل وفصل مسائل پیش روی کشور مانعی برای دوستی آنها نبود».

 حسن روحانی در روز خاکسپاری رفسنجانی در Twitter خود نوشت « امروز ما آماده ایم فردی را برای همیشه بدرقه کنیم که تاریخ را خلق کرد. بیائید از این فرصت برای دوستی ، صلح ووحدت ملی استفاده کنیم و بجای دیوار پل بسازیم».

سردار سپاه قاسم سلیمانی با نزدیکان و خویشاوندان رئیس جمهور اسبق مرحوم دیدار کرد و اظهارداشت که «  آقای هاشمی همان طوری بود که از اول بود و تا آخر بودو همان حالتی که از اول داشت تا آخر داشت .منتهی آقای هاشمی برخی وقت ها تاکتیک هائی داشت همانطوری که در دوره های گوناگون داشت، وگرنه آقای هاشمی هم استکبار ستیز و هم صهیونیسم ستیز بود»

مراسم خاکسپاری رفسنجانی بدون جار و جنجال نبود. برای بدرقه آخر رئیس جمهور اسبق بیش از 2 میلیون نفر از مردم ایران به خیابانها آمدند. بدیهی است که نیروهای سیاسی مختلف سعی داشتند که از این تجمع عظیم مردم به نفع خود بهره برداری کنند. در شبکه های اجتماعی مانند Facebook و Twitter ویدئو هائی پخش شد که در آن تعداد 20-15 نفر شعارهای « مرگ بر روسیه» سر میدادند و سفارت روسیه را « لانه جاسوسی» می نامیدند. این ویدئو کلیپ را آژانس های خبری اسرائیلی و عربی قاپیده و از آن بهره برداری کردند . هدف آنها این بود که حال و هوای ضد روسی در ایران را  نمایش داده و به روابط راهبردی بین مسکو و تهران آسیب وارد آورند.

موضوع اصلی برای خبر گزاری های غربی شرکت نیروهای مخالف دولت  به نمایندگی حامیان « جنبش سبز» بود. دختر هاشمی رفسنجانی فائزه در اتوبوس ضد گلوله حامل جسد پدرش در حالی که از میان جمعیت عبور میکرد با علامت V  ( ویکتوریا)به ابراز احساسات مردم پاسخ میداد. یاد آور میشویم که مخصوصاً رفسنجانی بود که به سنبل اعتراضات سال 2009 تبدیل شده بود و علت آن عدم موافقت او با نتایج انتخابات ریاست جمهوری بود .او بطور فعال از معترضین حمایت میکرد.

در مراسم تشییع جنازه، مخالفین شعارهائی را به طرفداری از میر حسین موسوی ، مهدی کروبی و محمد خاتمی رهبران نهضت مخالف سال 2009 سر میدادند. دو نفر از این افراد هنوز در بازداشت خانگی بسر میبرند . طرفداران آنها فریاد میزدند« به  بازداشت خانگی پایان داده شود .این موضع ما است »، « میر حسین موسوی»، توصیه هاشمی. حمایت خاتمی»، « درود بر هاشمی ، درود بر خاتمی ، خاتمی بجای دلمردگی امروز».علاوه بر آن کوشش شده بود که در جامعه ایران شکاف بوجود آورند.

 طرفدران رهبر فریا د میزدند :« همه ما بخاطر  عشق به رهبر ( منظور خامنه ای) به اینجا آمده ایم. مخالفین آنها فریاد میزدند : همه ما بخاطر عشق به اکبر( منظور رفسنجانی) در اینجا جمع شده ایم.

علی مطهری نایب رئیس مجلس شورای اسلامی که از لغو بازداشت خانگی میر حسین موسوی و مهدی کروبی حمایت میکند در Twitter خود شعارهای مخالفین را این چنین تفسیر میکند: «  شعارهائی که در مراسم تشییع جنازه هاشمی رفسنجانی داده شد بیانگر آن است که مسئله بازداشت خانگی رهبران معترضین سال 2009 باید حل و فصل شود».

کار تلویزیون دولتی در روزهای عزاداری موج انتقادات را بهمراه داشت. مسئولین تلویزیون را سرزنش میکردند که چرا مراسم تدفین را به اندازه کافی پوشش نداده و شرکت نیروهای مخالف را به سکوت برگزار کرده اند. مدیر رادیو تلویزیون ایران ( صدای جمهوری اسلامی ایران ) علی عسکری مجبور شد به انتقاد مردم از رسانه ملی پاسخ دهد: « ما انتقادات را شنیدیم و سعی خواهیم نمود که کار خود را اصلاح کنیم ( خبر گزاری ایسنا). در پاسخ به سئوال روزنامه نگاران در مورد این که کانالهای دولتی سخنرانی ها و تفسیرهای رفسنجانی و همچنین اطلاعات مربوط به فعالیت مجمع تشخیص مصلحت نظام را پخش نمیکرده اند علی عسکری جواب داد : « ما همیشه احترام زیادی برای او قائل بوده ایم».

با مدیر رادیو تلویزیون ایران در جریان دفن رئیس جمهور اسبق ، واقعه عجیب و غریبی رخ داد . موضوع در آن بود که مقامات ایران به مهدی هاشمی که در ماه مارس 2015 به 10 سال زندان محکوم شده بود اجازه دادند که با پدرش وداع گوید. سر دبیر آژانس خبری مشرق نیوز ویدئویی را منتشر کرد که در آن پسر رفسنجانی اجازه نداده که عسکری تابوت حامل جسد پدرش را مشایعت کند.  در جریان مراسم تشییع جنازه ،  جمعیت شعارهائی مانند  « رادیو تلویزیون ما رسوائی مااست ، رسوائی مااست » فریاد میزدند . در عین حال و صرفنظر از توطئه ها و نارضایتی قسمتی از جامعه ایران ، در گذشت رفسنجانی میتواند ایرانی ها را متحد و رژیم سیاسی این کشوررا تقویت کند.

 

چه کسی جای رفسنجانی را خواهد گرفت؟

 

رفسنجانی در سیستم سیاسی که تا اندازه زیادی در نتیجه مساعی او بوجود آمده بود جایگاه ویژه ای داشت. البته  سخت است بتوان  گفت که برای ِسمَت او بتوانند فردی هم وزن او را پیداکنند، یعنی که فردی که دارای این تجربه  و اعتباربوده و  ازحمایت جامعه برخوردار باشد. اما سیاست خلأ را نمی شناسد. برای ادامه زندگی، سیستم مجبور به انتخاب است. هرچه زودتر این اتفاق رخ دهد بهتر است. رفسنجانی بعد از خود  سه موقعیت کلیدی  را بجا گذاشت . بسیاری از مسائل بستگی به آن خواهد داشت کهاین موقعیت های کلیدی را چه کسی احراز کند.

اولاً، لازم است که رئیس جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام  که ریاست آن در طول 27 سال بعهده رفسنجانی بوده  تعیین گردد. یعنی صحبت در مورد یک ارگان مشورتی است که  زیر نظر رهبری قرار دارد. وظیفه این ارگان حل و فصل اختلافاتی است که بین شورای نگهبان و مجلس بوجود می آید.

برطبق قانون اساسی ایران رئیس و اعضاء شورای نگهبان توسط رهبر انتخاب میشوند . براساس اطلاعات پورتال" میهن امروز" کاندیداهای احتمالی برای این سمت عبارتند از : رئیس جمهور فعلی ایران حسن روحانی ، رئیس اسبق مجلس ( در سالهای 2000-1992) علی اکبر ناطق نوری ، رئیس اسبق قوه قضائیه ( در سالهای 2009-1999) محمود هاشمی شاهرودی ، مشاور بین الملل رهبر علی اکبر ولایتی و همچنین رئیس اسبق مجلس ( در سالهای 2008-2004)غلامعلی حداد عادل.

ثانیاً، در مجلس خبرگان ، در انتخابات ماه فوریه 2016 رفسنجانی از تهران انتخاب شد. او بیشترین آرا را در بین  نامزدها بدست آورد. عباسعلی کدخدائی دبیر مطبوعاتی شورای نگهبان  به خبرگزاری تسنیم  گفته که  «در آینده نزدیک مجلس خبرگان باید پیشنهادات خودرا در این زمینه ارائه دهد. شورای نگهبان این موضوع را بررسی کرده و تصمیم خواهد گرفت» . بدنبال آن معاون وزیر کشور و رئیس کمیسیون انتخاباتی محمدحسین مقیمی پیشنهاد کرده است که انتخابات برای ریاست مجمع تشخیص مصلحت ( بجای رفسنجانی) با انتخابات ریاست جمهوری که در ماه می 2017 بر گزار خواهد شد بطور همزمان صورت گیرد.

ثالثاً، اکنون جای لیدر غیر رسمی و حامی نیروهای میانه رو و اصلاح طلب در ایران خالی است. پورتال "عصر ایران" احتمال میدهد که ممکن است رئیس جمهور فعلی ایران جای لیدر غیر  علنی اردوگاه میانه رو و اصلاح طلب را اشغال کند. به عقیده پورتال " عصر ایران"  «فرد دیگری غیر از روحانی وجودندارد که از لحاظ دیدگاه و فلسفه این چنین به هاشمی رفسنجانی شباهت داشته باشد. مخصوصاً او در طول سالیان دراز « برگ آس در آستین» رئیس جمهور چهارم بوده است. هنگامی که شورای نگهبان در سال 2013 نامزدی اورا در انتخابات ریاست جمهوری تأیید نکردآنگاه او حسن روحانی را به جهان معرفی و برای پیروزی او همه کار کرد. رفسنجانی تا آخرین روزهای عمرش روحانی را معرفی و به او کمک میکرد، زیرا که در او وارث خودرا می دید».

اکثریت تحلیل گران غربی متفق القولند که مرگ رفسنجانی موقعیت روحانی در انتخابات ریاست جمهوری که کمتر از چهار ماه دیگر انجام خواهد گرفت را می تواند تضعیف کند . اما احمد سلامتیان سیاست شناس و نماینده اسبق مجلس ایران که در فرانسه زندگی میکند در مصاحبه ای با Euronews  پیش بینی کرده که « مرگ رفسنجانی عواقب منفی برای رژیم ایران نداشته ، ، بلکه ضرورت دستیابی به اجماع توافق سیاسی در بین نخبگان ایران تنها می تواند موضع رئیس جمهور فعلی  حسن روحانی را تقویت کند». در آینده نزدیک ما شاهد خواهیم بود که چه کسانی ِسمَت های خالی را اشغال خواهند کرد.این جواب سئوالی خواهد بود که نخبگان ایران چه خط و مشئی را برای خود انتخاب کرده اند؟

 

حسن روحانی صادق لاریجانی

 

با توجه به مرگ رفسنجانی تقابل بین حسن روحانی و رئیس قوه قضائیه صادق لاریجانی مفهوم دیگری پیدا خواهد کرد. جنجال بین قوای مجریه و قضائیه در ایران در پایان ماه دسامبر در گرفت.  علت آن پرونده سرمایه دار  بابک زنجانی بودکه مورد غضب قرار گرفته و بخاطر فساد  به اعدام محکوم شده است.

« مگر انسان می توانست به تنهائی 3 میلیارد دلاررا بدزدد؟ چه کسی به او کمک کرده؟چه کسانی با او در این کار سهیم بوده اند؟ او چگونه این پولها را گرفته است؟ قوه قضائیه به کجا نگاه میکرده و چرا تا کنون به همه این سئوالهای مردم پاسخ نداده است؟ این ها صحبت هائی است که رئیس جمهور ایران در جلسه متشکل از نمایندگان ارگانهای کنترلی دولت ، وزارتخانه ها و تشکیلات استانی و شهرداریها اظهار داشته و خبر گزاری ایرنا به آن اشاره کرده است.

 درآغاز سال 2017 تقابل در فضای اطلاع رسانی ادامه یافت. صادق لاریجانی رئیس جمهور حسن روحانی را متهم کرد که برای مبارزات انتخاباتی خود در سال 2013 از بابک زنجانی پول دریافت کرده است. اکبر ترکان مشاور رئیس جمهور ایران در مصاحبه با پایگاه خبری " جماران"اتهامات رئیس قوه قضائیه را رد کرد .او گفت:  « اطلاعات در مورد این که بابک زنجانی به ستاد انتخاباتی روحانی کمک کرده دروغ است، زیرا ما گزارش مالی کامل فعالیت ستاد را در اختیار داریم  وآماده ایم  اگر بقیه نامزدهائی که در انتخابات سال 2013شرکت کرده اند گزارش مالی خود را بدهند،  آن را منتشر کنیم» .

 مقام معظم رهبری مجبور شد که در این مناقشه دخالت کند.« همه باید بدانند که در ایران قوه قضائیه مستقل و با جرأت است . هدف دشمنان ما پراکنده کردن تخم نفاق و دشمنی است ، اما موفق به این کار نخواهند شد. ما توانستیم که دولت و سیستم قضائی مردانه ای را  بوجود آوریم و در صددیم که آنها را تقویت کنیم» ( ایرنا). این اولین مورد است که رهبر ایران آشکارا در بحث و جدل بین رؤسای قوای مجریه و قضائیه دخالت میکرد.

 براساس قانون اساسی ایران رهبر رئیس قوه قضائیه را برای مدت 5 سال تعیین می نماید.هرگونه ضربه ای بر صادق لاریجانی بطور غیر مستقیم بعنوان انتقاد از خود رهبر تلقی میگردد.

مناقشه بین روحانی و صادق لاریجانی مناقشه ای است که صندلی رهبر را نشانه گرفته است.  اتفاقی نیست که بی بی سی فارسی در گزارش خود راجع عواقب در گذشت رفسنجانی موضوع جانشین آتی رهبر را مطرح کرده است. در مقاله آژانس خبری انگلیس گفته میشود که « اگر در مدت 8 سال برای رهبر ایران علی خامنه ای اتفاقی بیفتد در آن صورت ، جانشین احتمالی برای رهبر ایران فردی از اردوگاه محافظه کاران خواهد بود و صادق لاریجانی همه این شانس ها را دارد که رهبر ایران شود».

رئیس قوه قضائیه یک سیاستمدار  مشهور برای همه نیست. از 56 سال عمر خود توانسته که 8 سال آن را در شورای نگهبان بکار اشتغال داشته باشد و توانسته که در سال 2001 جوانترین حقوقدان در تاریخ شورا باشد. لاریجانی در زمره به اصطلاح « گروه عراق » قرار دارد که برادران بزرگتر او دبیر کل شورای عالی حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران محمد جواد اردشیر لاریجانی و رئیس مجلس علی لاریجانی آنرا تشکیل میدهند. علاوه بر آن ، پدرزن صادق لاریجانی آیت الله العظمی حسین وحید خراسانی یکی از روحانیون با نفوذ شیعه است و در شهر قم تدریس میکند. زادگاه همه آنها شهر مقدس نجف است که در 160 کیلومتری جنوب بغداد واقع است.

برادران لاریجانی قوای مقننه و قضائیه را در کنترل خود دارند ، لذا مناقشه روحانی با صادق لاریجانی می تواند به روابط او با علی لاریجانی صدمه بزند و این می تواند لوایح قانونی دولت را با مشکل عدم پذیرش مواجه سازد.

در گذشت رفسنجانی برای سیستم سیاسی ایران یک چالش است. این مشکل هر دولتی بوده که پس از انقلاب روی کار آمده است . چگونه میتوان ثبات را حفظ کرد وقتی که خالقین و بنیان گذاران  رژیم می میرند؟ چه کسی جای آنها را خواهد گرفت؟ و مهمتر از آن چگونه میتوان اعتبار انقلابی را به نسل نخبه جدید منتقل کرد؟ در مورد انتخابات ریاست جمهوری که در ماه می اتفاق خواهد افتاد نباید در مورد دور دوم ریاست جمهوری روحانی نگران بود ، زیرا در ایران هیچکس بدون اجازه رهبر رئیس جمهور نمی شودو اگر او یک چنین تصمیمی گرفته باشد همان خواهد شد.

 

ایران رو   

جستجو

اشتراک

نوشتن به سردبیر

info@iran.ru
Page load: 0.13092 sec