شطرنج هسته ای: دستاورد تهران پس از لغو تحریم ها، چه بود؟

18.01.17

16 ژانویه یکسال از زمان لغو تحریمهای هسته ای سازمان ملل متحد علیه ایران میگذرد. در مدت یکسال بعد از برداشته شدن تحریمها ایران نقش خود در بازار نفت و روابط بازرگانی – اقتصادی  با شرکای خارجی خود و از جمله روسیه را احیاء کرد. ایران توانست صادرات نفت خودرا احیاء، تورم را مهار و تجارت با شرکای خارجی را زنده کند. اما همه این دستاوردها در سال جاری ممکن است مورد تهدید قرار گیرند.

براساس شرایط به اصطلاح معامله هسته ای ایران که در ماه ژوئن 2015 مورد توافق قرار گرفت لغو تدریجی تحریمها در قبال دسترسی ناظرین بین المللی به مراکز هسته ای ایران و اصلاح برنامه هسته ای ایران صورت میگیرد. در ماه ژانویه 2016 کارشناسان آژانس بین المللی انرژی اتمی تأیید کردند که ایران اقداماتی را که قول داده بود انجام داده و طرفهای وضع کننده تحریمها اعلام کردند که تحریمها  بخش به بخش و یا بطور کامل برداشته میشوند.

بدین ترتیب، ایالات متحده آمریکا ممنوعیتی را که در مدت 20 سال در مورد شرکتهای ایرانی پا برجا بود لغوکرد( البته، تحریم تجاری را باقی گذاشت و یک روز بعد از آن ،مجموعه جدیدی از تحریمات و این بار بخاطر آزمایشات موشکی را به آن اضافه نمود)؛ اتحادیه اروپا تحریمات خشن وضع شده در سال 2010 در مورد صادرات نفت ایران را ملغی و فعالیت مالی را مجاز شمرد؛ سازمان ملل متحد همه تحریمهای وضع شده در سال 2006 و مرتبط با برنامه هسته ای ایران را لغو نمود.

 

صادرات در حال گسترش

 

تا قبل از تحریم ، بر اساس اطلاعات اوپک در سالهای 2012-2011 در ایران 7/3 -5/3 میلیون بشکه نفت در شبانه روز استخراج میشد. بر اساس اطلاعات وزارت نفت، ایران در سال 2012 ایران 085/4 میلیون بشکه نفت در شبانه روز استخراج میکرده است. صادرات نفت ایران در سالهای 2012- 2009 در شبانه روز 4/2-1/2 میلیون بشکه بوده است. از این میزان سهم اروپا در شبانه روز 700 هزار بشکه ، بقیه به کشورهای آسیائی و علاوه بر آن، 100 هزار بشکه نیز به کشورهای آفریقائی صادر میشد. در آمد ایران از صادرات نفت در سال 2011 برابر 114 میلیارد دلار آمریکا و یا 79 در صد در آمد صادرات بوده است.

بعد از وضع تحریمها، حجم استخراج نفت تا 1/3میلیون بشکه و صادرات آن تا 1 میلیون بشکه کاهش یافت. سهم در آمد نفتی در مجموع صادرات ایران تا 35 درصد  تنزل کرد. حجم صادرات به اروپا به 100 هزار بشکه در شبانه روز کاهش یافت.  صادرات به کشورهای آسیائی تا 1 میلیون بشکه در شبانه روز کاسته شد. در سال 2013 صادرات به آفریقا به صفر رسید.

بر اساس ارزیابی سرویس تحقیقاتی کنگره ایالات متحده آمریکا (  CRS  )صادرات نفت ایران به اتحادیه اروپا  در ماه مارس 2016 به میزان قبل از تحریم ( 700هزار بشکه در شبانه روز ) نزدیک شده است . همچنین بنا به  ارزشیابی همان سرویس میزان صادرات نفت ایران به مصرف کنندگان اصلی آن  در آسیا  مانند چین ، ژاپن، هند ، کره جنوبی و ترکیه  در دسامبر 2016 به میزان قبل از تحریم باز گشته است.

بر طبق ارزیابی آژانس بین المللی انرژی در آوریل 2016 تولید نفت ایران  به میزان /6/3 میلیون بشکه در شبانه روز  و به سطح زمان قبل از تحریم رسید و این وضعیت در ماه می ادامه داشته  ( بر اساس  اظهارات مقامات ایران، میزان تولید نفت ایران به بیش از زمان تحریم و به 8/3 میلیون بشکه در شبانه روز رسیده است). وزارت انرژی آمریکا انتظار دارد که تولید نفت ایران در سال 2017 به میزان 6/3 میلیون بشکه در شبانه روز  برسد.

وزیر نفت ایران بیژن زنگنه خاطر نشان ساخت که ایران در نظر دارد تا سال 2021 حجم تولید نفت خود را تا 8/4 میلیون بشکه در روز افزایش دهد. برای این منظور در نظر است که در حدود 70 میلیارد دلار سرمایه گذاری جذب شود.آژانش بین المللی انرژی امکانات ایران را در حد افزایش تولید تا 1/4 میلیون بشکه در روز ارزیابی می نماید.

 

تورم در حال کاهش

 

همانگونه که در گزارش سرویس تحقیقاتی کنگره آمریکا(  CRS  )  آمده،  ارز ملی ایران در مقطع زمانی از 2012 تا 2014 بمیزان 56 در صد ارزش خود را از دست داده است . بر اساس همان اطلاعات ، تورم در سالهای 2013- 2011 رقمی از 50 تا 70 در صد را  تشکیل میداده است . نزدیک به 120 میلیارد دلار در حسابهای ایران در بانکهای سراسر جهان بلوکه شده بود . پس از لغو  تحریم  حسابهای خارجی ایران آزاد و ایران این امکان را یافت که در قبال صادرات خود ارز قابل تبدیل دریافت کند . براساس گزارش  CRS  ایران به موجودی حسابهای خود در سراسر دنیا   به میزان 115 میلیارد دلاردسترسی یافته است .

شرکتهای بین المللی امکان یافتند که در اقتصاد ایران سرمایه گذاری کنند. اما احتمال محدودیت های ایالات متحده آمریکا بر علیه سازمانهای مالی خارجی که از ارز دلار در معاملات با ایران استفاده میکنند وجوددارد. لذا ورود سرمایه گذاری بنا به گزارش CRS ناچیز بوده است . به همین دلیل ایران نتوانست از لغو تحریم در مورد شرکتهای بیمه که برای فعال نمودن حمل و نقل دریائی ضروری است استفاده لازم را ببرد ، زیرا زنجیره ای از بزرگترین شرکتهای این شاخه در ایالات متحده آمریکا قرار دارد.

بعد از لغو تحریم ، تورم سالیانه تا 15 در صد و در ماه ژوئن 2016 به پائین تر از 10 در صد رسید.  بعقیده ولادیمیر ساژین -  کارمند ارشد انستیتوی شرق شناسی آکادمی علوم روسیه در سال گذشته در کشور 5/1 میلیون شغل ایجاد شده، لکن او معتقد است که برای احیای قدرت خرید مردم 3 تا 5 سال زمان لازم است.

 

اولویت روسیه

 

لغو تحریمهای بین المللی ایران برای شرکتهای روسی این امکان را بوجود آورد که بدون مانع در بازار ایران به فعالیت بپردازند.

  بنا به اظهارات– استراتژیست کل سهام « رنسانس کاپیتال» دانیل سولتر « روسیه می تواند علاقمند  باشد که در بخشهائی از اقتصاد ایران مانند نفت و گاز ، تأسیسات زیر بنائی ، مخصوصاً راه آهن ، بخش انرژی ، مجتمع های فنی – نظامی  » بعنوان سرمایه گذار و ارسال کننده تکنولوزی وارد کار شود.

در ماه مارس سال گذشته شرکت لوله سازی TMK اطلاع داد که مذاکرات مربوط به ارسال لوله برای صنایع نفت و گاز ایران آغاز شده است و در ماه ژوئن وحید علی اکبروف رئیس شرکت نفت « لوک اویل» به رسانه RBK ( ار.ب. کا) اعلام نمود که شرکت لوک اویل «آماده است که وارد بازار ایران شود» . در ماه آگوست مشخص شد که لوک اویل میخواهد که در راه اندازی میدان های غرب ایران شرکت کند و در ماه اکتبر روسیه اجرای قرارداد ارسال سامانه های پدافند هوائی 300 S-  به تهران را به پایان رساند.

در ماه دسامبر سیزدهمین اجلاس کمیسیون مشترک همکاریهای بازرگانی – اقتصادی ایران و روسیه بر گزار شد. پس از آن 8 موافقت نامه در زمینه هائی از جمله :انرژی ، حمل و نقل ریلی ، تجارت ، امور مالی ، صنایع ، استخراج مواد معدنی مفید  و کشاورزی به امضاء رسید.

در اطلاعیه شرکت ملی نفت ایران آمده که بر اساس  یادداشت تفاهم منعقده بین شرکت ملی نفت ایران (  NIOC) و شرکت « گاز پروم» قرار است  میدانهای نفتی غرب ایران – چشمه خوش و چنگوله راه اندازی  شوند . Bloomberg  اعلام کرد که شرکت « گازپروم نفت»  در مورد تحقیقات مربوط به پتانسیل میدانهای نفتی چشمه خوش و چنگوله با شرکت ملی نفت ایران به توافق رسیده است .  قبلاً نیز شرکتهای نفتی « لوک اویل» و « زاروبژنفت» با ایران یادداشت تفاهم امضاء کرده اند. به گفته بیژن نامدار زنگنه « شرکت نفت « روس نفت » نیز علاقمند است  که در توسعه 4 میدان نفتی ایران از جمله آزادگان جنوبی شرکت کند( اطلاعیه مطبوعاتی شرکت ملی نفت ایران ).

ریچارد دالتون سفیر اسبق بریتانیا در تهران به Bloomberg گفته : «سرمایه گذاران روسی در مقایسه با  رقبای اروپای غربی خود سریعتر می توانند وارد بازار ایران شوند ، زیرا بانکهای روسیه با در نظر داشت تحریمهای جاری آمریکا بر علیه ایران آزادی عمل بیشتری دارند. روسیه در مقایسه با بریتانیای کبیر ، فرانسه و آلمان دارای موقعیت بهتری است».

شرکت روسی « تکنوپروم اکسپورت»و هُلدینگ تولید انرژی در نیروگاههای حرارتی ایران موافقتنامه برای احداث چهار واحد نیروگاه حرارتی « هرمزگان» در حوالی شهر بندر عباس امضاء کرده اند. در اطلاعیه وزارت انرژی روسیه آمده که طرف روسی در نظر دارد که در این پروژه 2/1 میلیارد یورو سرمایه گذاری کند. « شرکت راه آهن اینترنشنال» قرارداد برقی کردن خطوط آهن در ایران را امضاء کرده است . در بین اسنادی که در ماه دسامبر امضاء شده میتوان از « نقشه راه» برای اجرای پروژه های ایران و روسیه در مورد همکاریهای تجاری و صنعتی برای سالهای 2020-2016 نام برد که در چهار چوب آن بیش از 70 پروژه مورد توافق قرار گرفته است .

اما گزارش بانک جهانی که در ماه فوریه 2016 منتشر شد حاکی از آن است که لغو تحریمها از اقتصاد ایران نه تنها  حاوی امتیازات ، بلکه نواقصی را نیز در بر دارد. کارشناسان بانک معتقدند که لغو اقدامات محدود کننده از ایران به روسیه ضربه خواهد زد. برای مثال، میانگین در آمد سرانه در روسیه بعلت کاهش قیمت نفت به میزان 6/1 درصد ( یا 36 میلیارد دلار آمریکا) کاهش خواهد یافت. حجم کلی تولید در اقتصاد روسیه 1/0 در صد کاهش خواهد یافت و ضررکلی روسیه در اقتصاد و سرمایه گذاری براساس ارزیابی بانک برابر با 3/1 میلیارد دلار خواهد بود.

 

تجارت ناچیز

 

حجم تجارت بین ایران و روسیه هنوز نسبتاً ناچیز است.بر طبق اطلاعات سرویس فدرال گمرک روسیه در ماههای ژانویه – اکتبر 2016 تبادل تجاری فی مابین معادل 76/1  میلیارد دلار بوده است. این رقم بوضوح از 04/1 میلیارد دلاری که در ازاء همین مدت در سال 2015 ثبت گردیده بیشتر است.

چین شریک اصلی تجاری ایران است. بعد از لغو تحریمها ، تهران و پکن برنامه ده ساله توسعه روابط تجاری تا سطح 600 میلیارد دلار در سال را امضاء کردند.

همانگونه که ولادیمیر یِفسِه یف از انستیتوی کشورهای مستقل مشترک المنافع خاطر نشان ساخته در حال حاضر شرکتهای زیادی از روسیه در ایران فعالیت دارند ، اما فعالیت آنها بخاطر فقدان اصلاحات در قوانین مالی و اموال و همچنین روند طولانی بازگشت ایران به سیستم اقتصاد بین المللی با توقف مواجه است .

 تجارت بین المللی به راه اندازی فعال بازار در حال گشایش ایران وارد شده است. در ماه نوامبر 2016 ایران قرادادی را با توتال به مبلغ 8/4 میلیارد دلار امضاء کرد که اولین معامله بعد از لغو تحریمها بوده است. در دسامبر 2016 شرکت بوئینگ یک  موافقت نامه 10 ساله برای ارسال 80 فروند هواپیمای مسافر بری برای شرکت هواپیمائی ایر منجمله, 15  777-9s  :  50 737 MAX 8s, 15  777-300ERs به مبلغ کلی 6/16 میلیارد دلار آمریکاامضاء کرد. این معامله بزرگترین موافقت نامه تجاری بین ایران و آمریکا از سال 1979 که در ایران انقلاب اسلامی بوقوع پیوست ،بوده است. ایران ایر همچنین قرادادی را  برای خرید 100 فروند هواپیمای ایرباس تولیدی اروپا منجمله :     46  A320, 38  A330, 16 A350 XWB منعقد کرد. براساس برآورد کنسرسیوم برای مدرنیزه کردن و افزایش تعدادناوگان هوائی خود، ایران نیازمند به خرید 500-400 فروند هواپیما میباشد.

 

تهدید های جدید

 

ولادیمیر یِفسِه یف  معتقد است که سال 2017 معامله هسته ای ایران را تهدید میکند . « برای این موضوع 2 علت نا معلوم سیاسی وجوددارد : - تغییر ریاست جمهوری در ایالات متحده آمریکا و انتخابات آتی ریاست جمهوری در ایران .

دونالد ترامپ و مایک پنس معاون رئیس جمهور در جریان مبارزات انتخاباتی قول دادند که این  موافقت نامه را پاره خواهند کرد. اما رکس تیلرسون نامزد احراز پست وزیر خارجه وجیمز متیس نامزد احراز پست وزیر دفاع اعلام کردند که به رئیس جمهور انتخابی توصیه خواهند کرد که این موافقت نامه را حفظ کند. متیس گفت : « وقتی که آمریکا قول میدهد ما باید آن را رعایت و با متحدین خود کار کنیم ». باراک اوباما رئیس جمهور در حال گذر آمریکا در تاریخ 16 ژانویه توصیه کرد که این موافقت نامه حفظ شود. در بیانیه کاخ سفید آمده که این یک موافقت نامه ساده نیست ، بلکه دستاورد همه قدرتهای جهانی است.

خانم یلنا دونایوا کارمند ارشد علمی انستیتوی شرق شناسی آکادمی علوم روسیه خاطر نشان میسازد که از تابستان 2016 ملاحظه میگردد که افکار عمومی  بطرف راست گرایش پیدا کرده : « در اولین ماههای بعد از لغو تحریم، احساس شادی و سبکبالی فرارسید، اما بعداً این درک بوجود آمد که همه محدودیت ها برداشته نشده و موافقت نامه ها به هیچ وجه نمی توانند منعقد شوند».  در این شرایط، لابی محافظه کاران که در مجلس پذیرش قوانین مربوط به آزاد سازی  اقتصادرا متوقف می نماید ، تقویت شد.

 بدین ترتیب ، باید خاطر نشان ساخت که در انتخابات ریاست جمهوری، پیروزی حسن روحانی – رئیس جمهور فعلی که« معامله هسته ای را انجام داد» تضمین شده نیست. در صورت انتخاب یک نامزد محافظه کار، تهران می تواند دوباره روابط خود با جامعه جهانی متشنج نموده و برنامه هسته ای خودرا از سر بگیرد.

 

 

ایران رو 

جستجو

اشتراک

نوشتن به سردبیر

info@iran.ru
Page load: 0.23828 sec