اتحاد سه گانه ایران، روسیه و ترکیه شکاف بر میدارد

21.01.17

مقاله هیأت تحریریه  ایران.رو

 

 

هفته آینده در شهر آستانه باید مذاکرات مربوط به سوریه آغاز شود. ابتکار ازسرگیری مذاکرات بین سوریها در پایتخت قزاقستان  در ماه دسامبر سال گذشته و در جریان ملاقات سه جانبه وزرای خارجه ایران ، روسیه و ترکیه در مسکو مطرح شد. همان موقع تاریخ تقریبی آغاز مذاکرات برای 23 ژانویه 2017 تعیین شد. « سه کشور» قرار بر این گذاشتند که بطور مشترک مقدمات ملاقات نمایندگان دولت و مخالفین دولت را فراهم و همچنین در مورد ترکیب شرکت کنندگان با هم تعامل داشته باشند. اما اینکار صورت نگرفت ، مانع این کار آن بود که آیا هیأت آمریکائی را باید دعوت کنند و یا این که دعوت نکنند؟ عقاید مختلف بود: آنکارا و مسکو میخواستند که پشت میز این مذاکرات نمایندگان آمریکا را ببینند، اما ایران نفعی در این کار نمیدید.

رئیس جمهور روحانی در تاریخ 17 ژانویه در مصاحبه مطبوعاتی  بمناسبت سالگرد « برنامه جامع اقدام مشترک » ( برجام) اعلام نمود که این مذاکرات، پیش در آمد حل و فصل نهائی بحران در کشور خواهد بود. او اضافه نمود که هدف اصلی این ملاقات - « حفظ رژیم آتش بس» است. صلح برای حل و فصل سیاسی بحران سوریه و تعیین سرنوشت کشور توسط خود مردم سوریه ضروری است. او گفت که ایران باید راه برگزاری انتخابات در این کشوررا هموار سازد.

بدیهی بود که برای جان کری وزیر خارجه آمریکا شانسی باقی نمانده بود که در این مذاکرات شرکت کند، زیرا این ملاقات بعد از انجام مراسم تحلیف رئیس جمهور جدید آمریکا برگزار میشود. بر همین اساس ، وقتی که مارک تونر نماینده رسمی وزارت خارجه ایالات متحده آمریکا اظهار داشت که دعوتی برای شرکت در مذاکرات آستانه دریافت نکرده حیله گری نکرده بود. اطلاعات مربوط به این مذاکرات به آمریکا ارسال شده بود ، اما به آدرس دیگری.

روزنامه واشنگتن پست به استناد ستاد رئیس جمهور منتخب آمریکا گفته که مسکو در تاریخ 28 دسامبر از نمایندگان دستگاه ریاست جمهوری دونالد ترامپ دعوت کرده بود که در مذاکرات مربوط حل وفصل اختلافات سوریه  در شهر آستانه شرکت کنند. روزنامه خاطر نشان ساخته که شرکت ایالات متحده آمریکا مخصوصاً اگر توافقی در آن صورت گیرد اولین نشانه گسترش همکاری بین ایالات متحده آمریکا و روسیه خواهد بود.

باید توجه داشت که دستگاه رهبری اوباما از روند آماده سازی این مذاکرات با شرکت ایران و ترکیه حذف شده بود و این با توجه به زمان برگزاری مذاکرات بعد از اتمام روند انتقال قدرت در آمریکا کاملاً قابل توضیح است. لکن در روزهای اخیر در ائتلاف سه گانه ایران ، روسیه و ترکیه در مورد شرکت آمریکا بحث بوده است.

مثل همیشه اختلافات را ترکیه شروع کرد. چند روز قبل مولود چاوش اوغلو وزیر خارجه ترکیه اعلام کرد هیأت ایالات متحده آمریکا در مذاکرات مربوط به سوریه در شهر آستانه شرکت خواهد کرد . او این خبررا بطور یکجانبه و در جریان ملاقات با سفرای ترکیه در آنکارا بیان داشت. چاوش اوغلو ضمن تفسیر نتایج ملاقات سه جانبه معاونین وزرای خارجه ایران ، روسیه و ترکیه گفت: « ما توافق کردیم که از ایالات متحده آمریکا در مذاکرات دعوت کنیم . ما آنها را دعوت خواهیم کرد . هیأت آمریکائی در آستانه خواهد بود . ما نقش و سهم آمریکا  را نفی نمی کنیم». قبلاً وزیر خارجه ترکیه پس از کنفرانس بین المللی درباره قبرس در ژنو به روزنامه نگاران گفته بود : «هیچکس نمی تواند نقش ایالات متحده آمریکارا نادیده بگیرد. و این موضع اصولی ترکیه است».

این همه فعالیت برای چیست و چرا چنین آشکار و از طریق رسانه های ارتباط جمعی لازم بود که وزیر خارجه ترکیه عقیده خود در مورد  این که گویا طرف ترک در این موضوع  رئیس است  و این که هیأت آمریکائی باید به آستانه دعوت شودو یا نبایدرا به دیگران تحمیل کند؟ در همان زمان ، در مسکو ودر تهران اطمینان نامبرده را در مورد حضور نمایندگان آمریکا در مذاکرات بین سوریها در قزاقستان را تأیید نکردند. چنین استنباط میشود که یکی از اعضای ائتلاف سه گانه  رفتار« جنتلمنانه » نداشته است .

تهران ساکت نماند و مخالفت خودرا با شرکت ایالات متحده آمریکا در مذاکرات اعلام نمود. محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران در 17 ژانویه در جواب سئوال خبرنگار تسنیم اظهار داشت که ایران موافقت خودرا برای دعوت از هیأت ایالات متحده آمریکا به آستانه اعلام نکرده و مخالف حضور آنها در مذاکرات است. در مسکو ظاهراً سخنان ظریف را نشنیده اند. در همان روز همکار روسی او سرگیی لاوروف در ارتباط حل موضوع دعوت از هیأت  ایالات متحده آمریکا و سازمان ملل متحد  در مذاکرات مربوط به سوریه اعلام نظر و اظهار امیدواری نمود که ریاست جمهوری آمریکا این پیشنهاد را بپذیرد و کارشناسان خود را «در هر سطح  ممکن» اعزام دارد. او  این موضوع را در روز سه شنبه 17 ژانویه نیز به رسانه های ارتباط جمعی اعلام نمود.

« رسانه های ارتباط جمعی به گفته لاوروف وزیر خارجه روسیه مبنی بر این که «  ما معتقدیم که دعوت از نمایندگان سازمان ملل متحد و دستگاه جدید رهبری ایالات متحده آمریکا در این مذاکرات کار درستی است » استناد کردند. به گفته او این می تواند اولین تماس رسمی باشد که می تواند  اجازه دهد تا« موضوع ارتقاء مؤثر بودن مبارزه با تروریسم در سوریه » مورد گفتگو قرار گیرد. و این که آیا امیدی هست که تعامل کشورهای سه گانه در این روند با همکاران دونالد ترامپ در مقایسه با دولت اوباما مؤثر تر باشد؟ در ایران در حال حاضر به این موضوع اعتقاد ندارند.

تهران نسبت به توافقات سه جانبه با مسکو و آنکارا ادعای یک جانبه ندارد. حسن روحانی رئیس جمهور ایران در مکالمات تلفنی اخیر با همکار ترک خود  ازآقای اردوغان دعوت کرد: « ما باید برای تقویت اساس قطع آتش بس در سوریه از هیچ کوششی فروگذار نکنیم».

 حداقل ، مقامات حکومتی ایران بدون توافق با متحدین خود در قالب ائتلاف سه گانه، عجله ای برای بیان شرایط خود  در مورد شرکت کنندگان در مذاکرات ، از جمله در مورد شرکت هیأت دستگاه رهبری جدید آمریکا تفسیری نداشته اند. در تهران بطور منصفانه بر این عقیده بودند که رکس تیلرسون وزیر خارجه جدید آمریکا بعید است که بتواند هیأت آماده و متخصصی را به آستانه اعزام دارد. علاوه بر آن ، نقش آمریکا در حل و فصل اختلافات سوریه توسط  مقامات ایران در سطح  شرط اصلی برای صلح مورد بررسی قرار نگرفته است ،بلکه برعکس بوده .  اما طرف روسی نیز بارها به این موضوع اشاره کرده است.  ولی اکنون، طرف روسی از موضع ایران که پیشنهاد کرده در ارتباط با فعالیت آمریکا در مسیر سوریه لااقل تنفس اعلام گردد حمایت نکرد.

معلوم است که در آینده شرکت دادن آمریکا به حل و فصل مشکلات سوریه اجتناب نا پذیر خواهد بود ، اما این موضوع ارتباط مستقیم به آستانه ندارد. دراین مذاکرات ابعاد دیگری حاکم است ، حداقل بخاطر آن که عربستان سعودی از لیست  مخالفین حذف شده است . احتمالاً در ساختار سیاست خارجی فدراسیون روسیه با دعوت از آمریکائیها میخواسته اند کنترل کنند که دستگاه رهبری آمریکا در مورد مشکل سوریه تا چه اندازه آماده گفتگو با روسیه است. این یک قصد  کا ملاً خطرناک است، زیرا در صورت عدم حضور هیأتی از آمریکا حتی به دلایل فنی نمی توان جلو صحبت هائی را گرفت که ترامپ نمی خواهد با مسکو و تهران بطور مشترک کار کند.

آری، در مورد ترکیه نیز همه چیز آنگونه نیست که اردوغان و چاوش اوغلو میخواستند نشان دهند .ترکها نمی خواهند که  نمایندگان حزب کردهای سوریه « اتحاد دموکراتیک» را  در بین شرکت کنندگان درمذاکرات ببینند. خالد عیسی نماینده حزب اعلام کرد «  دقیقاًما را دعوت نکردند ، در این مذاکرات  نه حزب ما  و نه ساختارهای نظامی ما حضور نخواهند داشت. احساس ما این است که ما را وتو کرده اند». 

کانال خبری کردستان 24 از اظهارات چاوش اوغلو که ساختارهای نظامی کردهای سوریه را باگروه های تروریستی که شرایط آتش بس را رعایت  نکرده و نمی توانند به آستانه دعوت شوند برابر دانسته ، ناراحت است. در ضمن ، یاد آوری میگردد که ایالات متحده آمریکا که وزیر خارجه ترکیه این چنین به دعوت از آنها اصرار دارد معتقدند که کردهای سوریه حتماً باید در مذاکرات شرکت داشته باشند.

برای چندمین بار این سئوال از طرف ترک پرسیده میشود ، ضمن این که آن را می توان در برابر وزارت خارجه روسیه نیز قرار داد  راجع به این که آیا این شرکت کنندگان ائتلاف سه گانه  این موضوع را  فراموش نکرده اند که ترکیب مذاکره کنندگان باید با دولت اسد هماهنگ شود؟

بدون دمشق مذاکرات بین سوریان در آستانه  کاری بیهوده است. سناریوی ترکیه با شرکت اجباری آمریکا به آن شباهت دارد که این موضوع را در نظر نمی گیرد. چنین بنظر میرسد که مسکو  تصمیم گرفته تعامل با دولت سوریه را برای ایرانیها بگذارد.

 در تهران  در تاریخ 17 ژانویه هیأت سوری به ریاست نخست وزیر آن کشور عماد خمیس نمی توانست در مورد روند آماده سازی مذاکرات در آستانه با طرف ایرانی گفتگو نکند. دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران علی شمخانی تأیید کرد که تهران از ابتکارات دیپلماتیک میانجیگران که با نیازهای واقعی مردم سوریه مطابقت داشته باشد حمایت خواهد کرد. و امروز بعقیده او برگزاری مذاکرات بین سوریها برای دستیابی به اجماع توافق ملی تنها در صورتی قابل قبول میباشد که بصورت همزمان مساعی مربوط به آزاد سازی مناطق اشغال شده توسط تروریستها ادامه یابد.  برای مقامات ایران راه حل دیگری  در راستای احیاء صلح و امنیت در سوریه متصور نیست.

در این که آیا رئیس جمهور جدید آمریکا خواهد توانست برای دستیابی به این هدف کمک کند معلوم نیست ، اما اکنون  شواهدی داّل بر این که دولت ترامپ واقعاً بخواهد برای حل و فصل مسالمت آمیز مناقشات در سوریه کار کند، وجود ندارد. همچنین شواهدی نیست که آمریکا با رئیس جمهور جدید خود بخواهد تشنج در روابط با ایران را کاهش دهد. رهبران ایران اعتقاد ندارند که سیاست کاخ سفید در مورد سوریه نیز  آنچنان سریع تغییر یابد.

اگر هدف مذاکرات در آستانه حفظ رژیم قطع آتش بس باشد ، درآنصورت  بدیهی است که ایالات متحده آمریکا برای این کارآمادگی ندارد. در مورد این مسئله موضع ایران در « ائتلاف سه گانه» واقع بینانه تر بنظر رسیده و به امیدهای مشکوک در مورد « صلح خواهی » وابسته نیست.

 

ایران . رو 

  

جستجو

اشتراک

نوشتن به سردبیر

info@iran.ru
Page load: 0.18432 sec